Hava Kilidi – Rotary Valf

Hava Kilidi (Rotary Valf) Nedir?

Rotary valf, gövdesi içinde döner bir rotor bulunan ve toz, granül ya da pelet gibi serbest akan malzemeleri düzenli miktarlarda aşağıya boşaltan bir valftir. Rotorun kanatları arasında hücreler oluşur. Üstteki ağızdan giren malzeme bu hücrelere dolar, rotor döndükçe alttaki çıkışa taşınır ve boşalır.

Hava kilidi ve rotary valf aynı ekipmanın iki adıdır. Rotary valf adı cihazın yapısını, hava kilidi adı ise yaptığı işi anlatır. Kanat uçları ile gövde arasındaki boşluk dar tutulduğu için cihaz malzemeyi geçirirken havanın geçişini sınırlar. Böylece farklı basınçtaki iki bölge arasında malzeme aktarılırken basınç dengesi korunur. Hücre tekeri ve döner klape adları da aynı ürün için kullanılır.

Toz toplama sistemlerinde hava kilidi filtrenin, siklonun ya da silonun en altındaki huniye bağlanır. Filtre vakum altında çalıştığı için huninin altı açık bırakılırsa dışarıdan hava emilir, toplanan toz yeniden filtreye uçar ve emiş zayıflar. Hava kilidi bu kaçağı önlerken tozu sürekli dışarı alır.

Hava Kilidi Nasıl Çalışır?

1. Dolum: Rotorun üst tarafta duran hücreleri giriş ağzındaki malzemeyle dolar.
2. Taşıma: Rotor döndükçe dolu hücreler gövdenin kapalı bölümünden geçer. Bu bölümde kanat uçları gövdeye yakın durduğu için hava geçişi sınırlanır.
3. Boşaltma: Hücre alttaki çıkış ağzına geldiğinde malzeme yer çekimiyle boşalır.
4. Dönüş: Boşalan hücre yukarı dönerken, alt bölgedeki havanın bir kısmını üst tarafa taşır. Bu nedenle tam sızdırmazlık değil, sınırlı bir hava kaçağı söz konusudur.

Kapasite, hücre hacmi ile rotor devrinin çarpımına bağlıdır. Devir arttıkça kapasite artar, ancak çok yüksek devirde hücreler tam dolmaz ve aşınma hızlanır. Bu yüzden boyut ve devir birlikte seçilir.

Hava Kilidinin Bileşenleri

• Gövde: Malzemenin girdiği ve çıktığı flanşlı muhafaza. Döküm, karbon çelik ya da paslanmaz olabilir.
• Rotor ve kanatlar: Malzemeyi taşıyan hücreleri oluşturan döner parça. Kanat sayısı ve formu malzemeye göre seçilir.
• Mil ve yataklar: Rotoru taşır. Yatakların tozdan korunması valfin ömrünü belirler.
• Mil sızdırmazlığı: Tozun yataklara ve dışarıya kaçmasını önleyen salmastra ya da conta.
• Yan kapaklar: Gövdenin iki yanını kapatır; temizlik ve rotor değişimi için sökülebilir.
• Tahrik: Rotoru döndüren motor ve redüktör. Doğrudan bağlı ya da zincir dişli aktarmalı olabilir.

Hava Kilidi Çeşitleri

Hava kilitleri gövde malzemesine, rotor yapısına ve kullanıldığı yere göre ayrılır. Aşağıdaki tablo sık kullanılan seçenekleri özetler.

Rotor uçlarının açık ya da yan diskli (kapalı) olması da seçimi etkiler. Kapalı uçlu rotor yan kapaklara doğru hava kaçağını azaltır; açık uçlu rotor ise yapışkan malzemede daha kolay temizlenir.

Hava Kilidi Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Malzemenin cinsi: Aşındırıcı, yapışkan, nemli ya da kolay ezilen malzeme farklı rotor ve gövde ister.
• Kapasite: Saatlik boşaltma miktarı, valf boyutunu ve devrini belirler. Filtre altında tozun birikmeden alınması gerekir.
• Basınç farkı: Filtre altındaki vakum ya da pnömatik hattın basıncı arttıkça hava kaçağı artar; kanat ucu boşluğu buna göre seçilir.
• Sıcaklık: Sıcak tozda gövde ile rotorun farklı genleşmesi hesaba katılır; conta ve rulman sıcaklığa uygun seçilir.
• Yanıcı toz: Patlayıcı ortam sınıfındaki bölgelerde motor, tahrik ve topraklama buna uygun olmalıdır.
• Hijyen: Gıda ve ilaç hatlarında paslanmaz yapı ve kolay sökülen rotor tercih edilir.

Aşındırıcı malzemelerde kanat uçları ve gövde iç yüzeyi zamanla aşınır, boşluk büyür ve hava kaçağı artar. Bu tür hatlarda ayarlanabilir kanat uçları ya da aşınmaya dayanıklı malzeme baştan seçilirse bakım aralığı uzar.

Projelendirme ve İmalat

Hava kilidi, takılacağı ekipmanla birlikte ölçülendirilir. Giriş flanşı filtre ya da silo hunisinin çıkışına, çıkış flanşı alttaki helezona, şuta ya da taşıma hattına uyacak biçimde hazırlanır. Mevcut bir valfin yenilenmesinde eski valfin flanş ölçüleri ve bağlantı delikleri esas alınır; böylece hatta değişiklik gerekmez.

Toz toplama sistemlerinde hava kilidinin üstüne çoğunlukla bir sürgülü klape konur. Klape, bakım sırasında huniyi kapatır ve valfin güvenle sökülmesini sağlar. Valfin altında ise toz bir taşıyıcı helezon ile toplama noktasına taşınabilir ya da doğrudan bir kaba boşaltılır. Bu düzen jet pulse torbalı filtre ve siklon uygulamalarında sık kullanılır.

Hava Kilidi Montajı ve Bakımı

Montajda valf, huninin altına düz ve gerilimsiz bağlanır. Flanş contaları eksiksiz takılır; gövdeyi zorlayan bir bağlantı rotorun gövdeye sürtmesine yol açar. Motorun dönüş yönü ilk çalıştırmada kontrol edilir.

Periyodik bakımda şunlara bakılır:

• Kanat uçlarında ve gövde iç yüzeyinde aşınma
• Mil sızdırmazlığından toz kaçağı
• Rulmanlarda ses ve ısınma
• Redüktör yağı ve zincir gerginliği
• Hücrelerde yapışma ve birikme

Valf çalışmazken filtre çalışmaya devam ederse huni dolar ve toz torbalara kadar yükselebilir. Bu yüzden valfin motoru ile filtrenin fanı birlikte izlenmeli, valf duruşu uyarı vermelidir.

Hava Kilidi Fiyatını Belirleyen Etkenler

Hava kilidi fiyatı; valf boyutuna, gövde ve rotor malzemesine, tahrik sistemine ve özel isteklere göre değişir. Başlıca kalemler şunlardır:

• Ağız ölçüsü ve kapasite
• Gövde malzemesi: döküm, karbon çelik ya da paslanmaz
• Rotor tipi ve kanat ucu yapısı
• Tahrik: motor-redüktör, doğrudan bağlı ya da zincirli aktarma
• Sıcaklık, hijyen ya da patlayıcı ortam gibi özel koşullar

Doğru boyutta seçilen valf hem hava kaçağını hem aşınmayı azaltır; küçük seçilen valf ise huninin dolmasına neden olur. Boşaltılacak malzeme, kapasite ve flanş ölçüsüyle teklif formunu doldurduğunuzda uygun valf ve fiyat hazırlanır.